Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας - Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας
Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών
Ανθρωπολογία, αποικιοκρατία και αποαποικιακά μέλλοντα
- Κωδικός: ΚΑ1801
- Κατεύθυνση: Κοινωνική Ανθρωπολογία
- Κατηγορία: Εμβάθυνσης
- Τρέχοντες διδάσκοντες: Πηνελόπη Παπαηλία
- Ώρες διδασκαλίας ανά εξάμηνο: 39
- Μονάδες ECTS: 5.0
- Διδάχθηκε: 2026-2027 χειμερινό, 2024-2025 χειμερινό, 2021-2022 χειμερινό, 2017-2018 χειμερινό, 2012-2013 χειμερινό, 2009-2010 εαρινό
- Διδάσκεται: ΠΕΜΠΤΗ 12:00-15:00, αιθ. Θ
Περίληψη
Το μάθημα εξετάζει την αποικιοκρατία και την αποαποικιοποίηση από ανθρωπολογική σκοπιά, βάζοντας τη φυλετικοποίηση, τον φυλετικό καπιταλισμό και τη λευκή υπεροχή στο επίκεντρο της ανάλυσης, σε διάλογο με τη μαύρη ριζοσπαστική παράδοση, την κριτική φυλετική θεωρία, τις φεμινιστικές μεθοδολογίες και τα ιθαγενικά κινήματα. Η αποαποικιοποίηση προσεγγίζεται όχι ως μεταφορά αλλά ως υλιστική διαδικασία, που αφορά αιτήματα επανόρθωσης, απελευθέρωσης της γης, της θάλασσας και του αέρα από τον εξορυκτισμό και την εκμετάλλευση, και κατάργησης των δομών φυλετικού/ταξικού εγκλεισμού και αποκλεισμού. Το μάθημα προτρέπει επίσης σε κριτική του ευρωκεντρισμού και του μεθοδολογικού εθνικισμού, αντιλαμβανόμενο το ίδιο το έθνος-κράτος ως αποικιακή τεχνολογία που προκύπτει από την επικράτηση του δυτικού ιμπεριαλισμού και τη λευκή ευρωπαϊκή αθωότητα, και διερευνά την αποαποικιοποίηση της γνώσης και του πανεπιστημίου πέρα από νεοφιλελεύθερες πρακτικές αξιολόγησης, σε συνέργεια με κινήματα, ακτιβίστριες και καλλιτέχνιδες. Στο πλαίσιο αυτό, εξετάζεται και η θέση της Ελλάδας —όπως και άλλων βαλκανικών χωρών— όχι ως διαχρονικού θύματος αποικιακών διαδικασιών, αλλά ως φορέα αποικιακότητας και δικαιούχου προνομίων λευκής υπεροχής, εντός μιας ελληνικής νεωτερικότητας συνυφασμένης με την ευρωπαϊκή και με τις μετα-οθωμανικές γεωγραφίες της περιοχής.
Τέλος, η αναφορά στα «αποαποικιακά μελλόντα» σηματοδοτεί μια διεύρυνση του μαθήματος πέρα από την κριτική και την αποδόμηση, προς τη διερεύνηση εναλλακτικών δυνατοτήτων και οραμάτων για το μέλλον. Στόχος είναι η αποαποικιοποίηση να εξετάζεται όχι μόνο ως θεωρητικό εγχείρημα, αλλά και ως υλική, πολιτική και συλλογική διαδικασία παραγωγής διαφορετικών μορφών γνώσης, κοινωνικής συνύπαρξης και οικολογικής δικαιοσύνης.
Συγγράμματα
- Cesaire, A. (2025): Λόγος περί αποικιοκρατίας / Λόγος περί Νεγροσύνης, Αθήνα: San Casciano
- Hammad, I. (2025): Αναγνωρίζοντας τον ξένο, Αθήνα: San Casciano