Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας - Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας
Αναζήτηση στο αρχείο εκδηλώσεων
Βυζαντινές κινητικότητες (ca 1000-1453)
- Βυζαντινές κινητικότητες (ca 1000-1453): Διαλέξεις των Γεώργιου Γουσγουριώτη, Αναστασίας Κοντογιαννοπούλου, Νίκου Βρυζίδη
- 11/03/2026 και ώρα 19:00
- αιθ. Πολυμέσων
Πρόγραμμα
19.00. Γεώργιος Γουσγουριώτης, Η κινητικότητα των χειρογράφων στον βυζαντινό Άθωνα: η πρόσκτηση χειρογράφων από τα αθωνικά μοναστήρια. Μαρτυρίες από τις ιδιωτικές διαθήκες και δωρεές.
19.25. Συζήτηση
19.30. Αναστασία Κοντογιαννοπούλου, Οι αναγκαστικές μετακινήσεις πληθυσμών στο Βυζάντιο μέσα από τις πηγές (μέσα 13ου – τέλη 14ου αιώνα).
19.55. Συζήτηση
20.00. Νίκος Βρυζίδης, Από τη Βαλένθια μέσω Φλωρεντίας; Βιογραφία ενός κεραμικού πιάτου στη συλλογή της Μονής του Μεγάλου Μετεώρου.
20.25. Συζήτηση
Γεώργιος Γουσγουριώτης, Η κινητικότητα των χειρογράφων στον βυζαντινό Άθωνα: η πρόσκτηση χειρογράφων από τα αθωνικά μοναστήρια. Μαρτυρίες από τις ιδιωτικές διαθήκες και δωρεές
Διδάκτωρ Βυζαντινής Φιλολογίας ΑΠΘ, εντεταλμένος διδάσκων ΙΑΚΑ (εαρ. εξ. 2025- 2026)
Περίληψη
Η δημιουργία ενός χειρογράφου στο Βυζάντιο ήταν ιδιαίτερα κοπιώδης. Η παρασκευή του γραφικού υλικού, κυρίως της περγαμηνής, και η αντιγραφή του κειμένου από εξειδικευμένους γραφείς καθιστούσαν την διαδικασία χρονοβόρα και δαπανηρή, ιδίως στην περίπτωση των πολυτελών κωδίκων. Τα χειρόγραφα συνιστούσαν αντικείμενα υψηλής οικονομικής αλλά και συμβολικής αξίας, γεγονός που εξηγεί τόσο τη σημασία της δωρεάς ή της κληροδότησής τους όσο και το έντονο ενδιαφέρον για την απόκτησή τους από μοναστικά ιδρύματα, όπως εκείνα του Αγίου Όρους.
Οι βιβλιοθήκες των αθωνικών μονών και η εξέλιξη του περιεχομένου τους καθ’ όλη τη διάρκεια της βυζαντινής περιόδου απασχόλησαν σημαντικά την προγενέστερη έρευνα. Επικαλούμενοι κατά κύριο λόγο παλαιογραφικά δεδομένα και επιμέρους μαρτυρίες, διάφοροι μελετητές ανασύνθεσαν, στον βαθμό που αυτό ήταν εφικτό, το περιεχόμενο των βιβλιοθηκών των αγιορειτικών μονών κατά τη βυζαντινή εποχή. Εντούτοις, αξίζει να σημειωθεί ότι, όσον αφορά την απόκτηση βιβλίων από τις αθωνικές μονές, η προγενέστερη σχετική έρευνα δεν αξιοποίησε ικανοποιητικά τα υπάρχοντα, πολυάριθμα έγγραφα των αρχείων του Αγίου Όρους.
Οι βυζαντινές διαθήκες και δωρεές εμπίπτουν, βάσει είδους, στην κατηγορία των ιδιωτικών εγγράφων, και ένας μικρός αριθμός αυτών διασώζεται σήμερα στα αρχεία των μονών του Αγίου Όρους. Συγκεκριμένα, σήμερα σώζονται 66 δωρεές και 17 διαθήκες, των οποίων η σύνταξη χρονολογείται με βεβαιότητα στη βυζαντινή περίοδο. Τα εν λόγω έγγραφα κατέχουν ιδιαίτερη και πολύπλευρη σημασία για τη σύγχρονη έρευνα, καθώς: 1). περιέχουν χρήσιμες πληροφορίες για τον βίο και τη δράση διαθετών και δωρητών, 2). απαριθμούν τα περιουσιακά στοιχεία ιδιωτών, 3). αναφέρουν αξιώματα και στοιχεία του ισχύοντος κάθε φορά βυζαντινού δικαίου, παρέχοντας με αυτόν τον τρόπο πολύτιμα δεδομένα στη μελέτη της Ιστορίας του Δικαίου, και 4). παρέχουν χρήσιμες μαρτυρίες για την εξέλιξη της περιουσιακής κατάστασης των μονών του Αγίου Όρους.
Στόχος της ανακοίνωσής μας είναι, εστιάζοντας το ενδιαφέρον στις υφιστάμενες βυζαντινές διαθήκες και δωρεές που σώζονται σήμερα στα αρχεία του Αγίου Όρους, να αναδείξουμε μέσω αυτών των εγγράφων τα βιβλία που κληροδοτήθηκαν και δωρήθηκαν στις αθωνικές μονές κατά τους βυζαντινούς χρόνους.
19.25. Αναστασία Κοντογιαννοπούλου, Οι αναγκαστικές μετακινήσεις πληθυσμών στο Βυζάντιο μέσα από τις πηγές (μέσα 13ου – τέλη 14ου αιώνα)
Κύρια Ερευνήτρια, Κέντρον Ερεύνης του Μεσαιωνικού και Νέου Ελληνισμού Ακαδημίας Αθηνών.
Περίληψη
Οι τελευταίοι αιώνες του Βυζαντίου υπήρξαν περίοδος κατά την οποία σημειώθηκε μεγάλη πυκνότητα αναγκαστικών πληθυσμιακών μετακινήσεων στο εσωτερικό της αυτοκρατορίας, κυρίως λόγω της τουρκικής και σερβικής εξάπλωσης στα βυζαντινά εδάφη, αλλά και εσωτερικών διενέξεων και εμφύλιων διαμαχών. Στην παρούσα εισήγηση θα εξετάσουμε μέσα από τις πηγές της περιόδου τους παράγοντες που υπαγόρευσαν αυτή την κινητικότητα και τα άμεσα αποτελέσματά της. Επίσης, θα προσπαθήσουμε να εμβαθύνουμε σε ορισμένα ποιοτικά χαρακτηριστικά των μετακινήσεων, όπως την κοινωνική θέση των μετακινούμενων, την επαγγελματική τους ιδιότητα, την οικονομική τους επιφάνεια. Τέλος, θα διερευνήσουμε τη θέση των μετακινούμενων στις κοινωνίες υποδοχής, καθώς και τον πολιτικό τους ρόλο, παρόλο που οι πηγές δεν είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικές ως προς τα ζητήματα αυτά.
19.50. Νίκος Βρυζίδης, Από τη Βαλένθια μέσω Φλωρεντίας; Βιογραφία ενός κεραμικού πιάτου στη συλλογή της Μονής του Μεγάλου Μετεώρου
Επίκουρος καθηγητής, Τμ. Εσωτερικής Αρχιτεκτονικής, Σχολή Εφαρμοσμένων Τεχνών και Πολιτισμού (Αθήνα)
Περίληψη
Στη συλλογή της Ιεράς Μονής Μεταμορφώσεως στα Μετέωρα φυλάσσεται ένα ευμέγεθες «ισπανο-μαυριτανικό» πιάτο, το οποίο μπορεί να χρονολογηθεί στον δέκατο πέμπτο αιώνα. Πέρα από τη χαρακτηριστική του διακόσμηση, το πιάτο φέρει και το οικόσημο της φλωρεντινής οικογένειας Martelli, στοιχείο που υποδηλώνει μία απευθείας παραγγελία. Η παρούσα διάλεξη εξετάζει αυτό το κατάλοιπο της αισθητικής σύγκλισης που χαρακτήριζε την προνεωτερική Μεσόγειο, αναδεικνύοντάς το ως πηγή για τη ρευστότητα των νοημάτων τα οποία έφεραν τα φορητά αντικείμενα. Θέτει ερωτήματα σχετικά με τις διαδρομές μέσω των οποίων το πιάτο θα μπορούσε να έχει καταλήξει στο σκευοφυλάκιο της μονής, ενώ παράλληλα διερευνά τη νέα ζωή και ερμηνεία του στο εκκλησιαστικό περιβάλλον.